اشاره: پیشتر در این پست و پست بعدی، دو گزارش (۱ و ۲) از این سخنرانی درج شده بود. اکنون (۲/۵/۸۷) این پست با اقتباس از وبلاگ نیلوفر (۱، ۲، ۳ و ۴) به‌روز شده است.

درج نخست: فصلنامه مدرسه، شماره سوم

خشونت عشق، خشونت نفرت

نکاتی که در این نوشتار خواهد آمد، در واقع بیان کننده سه مطلب کلی است. مطلب اول این است که که به لحاظ روان‌شناختی و به لحاط اخلاقی هم در «عشق» خشونت هست و هم در «نفرت». بنابراین، ما فقط «خشونت نفرت»، یعنی خشونت برخاسته از نفرت نداریم، بلکه نوعی «خشونت عشق»، یعنی خشونت برخاسته از عشق هم متصور است. اگرچه این امر متناقض‌نما (paradoxical) می‌آید که عشق خشونت‌زا باشد.

اشاره: ارائه‌ی تلقی‌های نو از مسائل دینی و از جمله واقعه‌ی كربلا چندی است كه دغدغه‌ی ذهنی اندیشمندان و روشنفكران دینی معاصر ما قرار گرفته است. مطلب زیر گزارشی است از سخنرانی مصطفا ملکیان در سومین شب از همایش «تلقی‌های نو از عاشورا»، که در فروردین سال هشتاد و با عنوان «تلقی اخلاقی و معنوی از عاشورا» ایراد گردیده‌است.

استاد ملكیان در این سخنرانی ابتدا به دو مشكل كه سخن گفتن از واقعه كربلا و بُعد اخلاقی اصلاح‌گری امام حسین را سخت می‌كند اشاره كرد و گفت: نخست آنكه بیشتر آنچه ما درباره واقعه كربلا شنیده‌ایم چیزهایی است كه اتفاق نیفتاده و كسی كه بخواهد در این باب سخن بگوید باید اهتمام اولش نفی این شنیده‌ها باشد. دوم آنكه در طول تاریخ تشیع و بخصوص در چهارصد سال اخیر آنقدر سوءاستفاده از نام حسین بن علی صورت گرفته كه همیشه گوینده‌ای كه بخواهد در این باره سخن بگوید موانع عاطفی زیادی بین خود و مخاطبان خود می‌بیند، و این موانع عاطفی پس از انقلاب نیز بیشتر شده است.

نقد و نظر در دومین شماره‌ی خود (بهار 1374) به مقوله‌ی «دفاع عقلانی از دین» پرداخته‌است. در قسمت اقتراح این شماره، همین مسئله در نظرخواهی از دانشوران: غلام‌رضا اعوانی، رضا داوری، جعفر سبحانی، محمد لگنهاوسن و مصطفا ملکیان مورد بررسی قرارگرفته‌است. آن‌چه در پی‌می‌آید پاسخ‌هایی است که مصطفا ملکیان به پرسش‌های مطرح‌شده در این اقتراح داده‌است.

در « دفاع عقلانى از دين‏» مراد از «دين‏» و « عقل‏» دقيقا چيست؟

در آغاز بايد گفت كه پيروان هر دين و مذهب، بنا به جهتى يا جهاتى، براى سخن كس يا كسانى حجيت و قداست قائلند; يعنى آنان را فوق سؤال مى‏دانند و آراء و نظريات و تعاليم و احكامشان را بى‏چون و چرا مى‏پذيرند. به اين كس يا كسان سخنان بسيار نسبت داده‏شده‏است و مى‏شود. شك نيست كه بيقين و با قاطيعيت نمى‏توان مدعى شد كه همه اين سخنان، فى الواقع، از زبان و قلم آن كس يا كسان صادر شده است . اينجاست كه تميز سخنانى كه براستى از آن كس يا كسان صدور يافته از سخنانى كه مجعول است، اهميت و ضرورت مى‏يابد. و اين تميز جز با استمداد از روش شناسى علوم تاريخى امكانپذير نيست; هرچند بايد اعتراف‏كرد كه اين روششناسى در مورد هيچ دين و مذهب، به صورت كامل و دقيق، اعمال نشده است. به هر تقدير مى‏توان به مجموعه گزاره‏هايى كه پس از اعمال روششناسى علوم تاريخى در مورد سخنان به‏جا مانده از مرجع يا مراجع فوق سؤال يك دين، صدورشان از آن مرجع يامراجع، احراز مى‏شود نام «دين‏» داد.

خبرگزاري‌مهر :استاد ملکیان در نشست " نقش عرفان اسلامی در تعیین هویت" تصریح کرد:

هویت انسانی یک امر پویاست / تمام پیام عرفان سیر و سلوک است

تمام پیام عرفان سیر و سلوک است و سلوک یعنی فرایند دیدن خویشتن. همه عرفانها در یک مؤلفه بسیار مهم مشترک هستند و آن این است که نام انسان را در مقوله فرایند انتخاب می کننند نه نامی از مقوله جوهر. به انسان صفت سالک و رهرو را می دهند که اینها دلالت بر یک فرایند می کند.

به گزارش خبرنگار گروه دین و اندیشه "مهر"،  نخستین جلسه از سلسله نشستهای هویت ایرانی مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس با همکاری مجمع تشخیص مصلحت نظام، صبح روز دوشنبه  در دانشکده علوم انسانی این دانشگاه برگزار شد.

در این جلسه استاد مصطفی ملکیان در نشست  نقش عرفان اسلامی در تعیین هویت درباره "هویت ایستا و هویت پویا" سخنرانی کرد .

استاد ملکیان در آغاز سخنانش با تأکید بر این نکته که بحث من درباره مفهوم هویت به معنای فردی آن خواهد بود، سخنانش را آغاز کرد و گفت : مسئله هویت در حوزه های مختلفی از حوزه های معرفتی بشر قابل طرح و بررسی است. در زمینه فلسفه لااقل در سه شاخه فلسفه یعنی در مابعدالطبیعه، فلسفه ذهن و فلسفه اخلاق قابل طرح است. همچنین در علوم تجربی انسانی لااقل در روانشناسی، با تأکید بیشتر در جامعه شناسی و در علم  سیاست نیز قابل طرح است. در دانشهای تاریخی و خصوصاً هویت ملی و تاریخی و همچنین در عرفان نیز این مفهوم مطرح شده است.

اشاره: آيا بشر امروز از بت‌پرستى عبور كرده‌است؟ مصطفى ملكيان در نوشتار كوتاه حاضر، با اشاره و تأكيد بر گوهر بت‌پرستى نشان مى‌دهد كه بت‌پرستى در روزگار ما همچنان زنده‌است. او از ميان مصداق‌هاى فراوان بت‌پرستى، سراغ علة‌العلل و شاخص‌ترين مصداق بت‌پرستى مى‌رود. يعنى: عقيده‌پرستى. و آن را رقيب و خصم خداپرستى مى‌خواند و مؤمنان را فرامى‌خواند كه اگر مى‌خواهند پاس ايمان و توحيد خود را داشته باشند از افتادن در دام عقيده پرستى حذر‌ كنند. ملكيان اين نوشتار كوتاه را براى مطلع سومين شماره نشريه «ناقد»، نشريه تخصصى الهيات و فلسفه نگاشته است.

***

اريش فروم (Erich Fromm)، روانكاو و فيلسوف اجتماعى آلمانى‌تبار آمريكايى (۱۹۸۰ ـ۱۹۰۰) (دركتاب روانكاوى و دين) به حق، معتقد است كه ذات و لب لُباب بت‌پرستى چيزى‌نيست جز مطلق دانستن امور مقيد و مشروط، كامل انگاشتن جنبه‌هاى ناقص جهان و تسليم به آن امور و جنبه‌هاى به مقام خدايى رسيده.

سخنرانی مصطفا ملکیان در مجمع عمومی ادوار تحکیم

ادوار نیوز : مراسم افتتاحیه‌ی مجمع عمومی سازمان دانش آموختگان ایران اسلامی (ادوار تحكیم وحدت) صبح امروز (پنج‌شنبه ۲۹ دیماه ۸۴) برگزار شد .

سخنران این مراسم استاد مصطفا ملكیان بود كه سخنرانی خود را با عنوان « آنچه لازم داریم» ایراد نمود .

مصطفا ملكیان در ابتدای سخنرانی خود در مورد موضوع سخنان خود توضیح داد: «هر وقت تعابیری از قبیل آنچه لازم داریم طرح‌شود، این سؤال متقابلاً مطرح‌می‌شود كه برای چه‌كاری ، ‌چه‌چیزی لازم داریم؟»

ملكیان گفت: به‌هرحال كسانی هستند، كه در زندگی خود به‌هرجهتی عزم بر این جزم‌كرده‌اند، كه نه‌تنها خود به وظیفه‌ی اخلاقی‌شان عمل‌كنند، بلكه در پی آن هستند، تا دیگران نیز وظایف اخلاقی خود را انجام‌دهند ، یعنی این افراد تنها به صالح بودن نمی‌اندیشند، بلكه مصلح نیز هستند.