اما اسلام چیست ؟

اسلام یکی از ادیان جهان است و با توجه به آنچه در تعریف دین گفتیم و  سه نوع دین قائل  شدیم  ، سه نوع اسلام نیز قائل می شویم که بر اساس همان تقسیم بندی دین انجام می شود .

اسلام یک . متون مقدس دینی و مذهبی مسلمین . اعم از قرآن و احادیث معتبر .

اسلام دو . مجموع شروح وتفاسیر و تبیین ها و دفاعهایی که در باب قرآن و احادیث معتبر بر جا مانده است .

مثلا آثار متکلمان ، عالمان اخلاق ، فقها ، فیلسوفان ، عارفان و عالمان فرهنگ اسلامی .

اسلام سه . مجموع افعالی که مسلمانان در طوا تاریخ انجام داده اند به انضمام آثار و نتایجی که بر آن افعال مترتب شده اند.

ابتدا تعریف مختصری از لیبرالیسم را می آوریم و سپس رابطه بین این دو را بررسی می نماییم .

لیبرالیسم  ( در اخلاق ) . متقابل قانون پرستی یا شرع پرستی و سخت گیری یا سخت رفتاری .

قانون پرستی یا شرع پرستی . آن نوع اخلاقی که در پی آن است که برای هر اوضاع و احوال متصوری که در آن گزینش اخلاقی به میان می آید قاعده ای توصیه کند ، یا روحیه ای که در هر اوضاع از آنچه یگانه قاعده اش می پندارد تبعیت کند .

* قانون پرستی ( به قیمت تغافل ورزی از ملاحظات اخلاقی واقع گرایانه وسیع تر ) ، برای لحاظ قانون و شرع و برای ظواهر و نهادهای قانونی و شرعی حرمتی افراطی قائل است .

* این مشی هم یکنوع اخلاق است و هم یکنوع روحیه .

* و روحیه قانون پرست بسی خطرناکتر از نظام اخلاقی قانون پرست است.

دوست  بسیار عزیزی که خواسته بودی بیشتر در مورد تقریر حقیقت و تقلیل مرارت توضیح دهم ، نظرات خویش را بگویم و فرموده بودی که اندکی برایت مبهم بود این سخن . باید بگویم که آنچه مبهم بوده و فهم را در این مقاله مشکل کرده است است ، قطع بدانید که از کج زبانی و قصور کلام من است . و خویش را شایسته ملامت می دانم در این تقصیر . آقای مصطفی ملکیان سعی نموده بود با نزدیکترین زبان و بیان به فهم عامه مردم و در عین حال حفظ اصالت و عمق ، فکر و رای خود را بیان کند . اما من که هیچیک از این دغدغه ها را نداشتم با جرح وتعدیل خود در آن باعث شده ام که قابلیت فهم آن به شدت افول نماید و این ابهامات بدان افزوده گردد . از این جهت اینک تلاش می کنم که با فهم خود آنچه را  که دریافته ام بیان کنم تا شاید بیشتر مفید فایده افتد و پیشاپیش از آنکه سخن به درازا خواهد انجامید پوزش می طلبم .

   اما بحث اصلی در این مقال بر سر این است که ،  برای یک روشنفکر گفتن حقیقت و راستی برای جامعه  بایست از ارج و قرب بیشتری برخوردار باشد ، یا کاهش درد و رنج ایشان  و چنانچه این دو درجایی در تضاد با هم قرار گیرند کدامیک را بر دیگری ترجیح باید داد.

ابتدا گفتیم که وظایف انسان همگی در مقام نظر در دو دسته بندی گذشته نگرها و آینده نگرها می آیند  . از این دو حال بیرون نیست که هر عملی که انجام می گیرد یا معطوف به هدفی در آینده است و یا در راستای کردارهایی که در گذشته صورت گرفته اند .